AFGEBROKEN OP LAST VAN DE DUITSERS

DIK TOP

Geboren 21 januari 1940

Soesterberg

Dik Top

Auteur van o.a. de volgendeboeken,

 -SOESTERBERG VAN TOEN TOT NU

 -EEN EEUW VLIEGKAMP EN DORP SOESTERBERG 

 -SOESTERBERG ONS DORP


Bauleitung

In de loop van de bezettingsjaren 1940 tot aan 1944 werden in Soesterberg diverse woningen of delen ervan op bevel van de Duitsers afgebroken. De beslissingen hiertoe werden waarschijnlijk allemaal genomen op de Bauleitung. Op dit technische kantoor waren behalve Baurat Eymael en zijn assistent Tewes enige architecten werkzaam die alle plannen uitbroedden voor de Fliegerhost en de omgeving, zoals de plaatsing van geschuttorens van de Flak, de bouw van bunkers en het aanleggen van startbanen. Architect Hanns Schiffers uit Berlijn werd belast met het ontwerpen van het Wehrmachtsheim. De Bauleitung was aanvankelijk gevestigd op Hertenlaan 3 en Potterlaan 3. Wegens plaatsgebrek werden de kantoren hiervan voorjaar 1941 verhuisd naar de villa Huize Terwege op Amersfoortscheweg 17 in Bosch en Duin.   

Obstakels voor de bommenwerpers van de Luftwaffe

Als er al een reden voor de afbraak van woningen en andere hogere obstakels werd opgegeven, was deze dat ze gevaar konden opleveren voor de zwaar met bommen of mijnen beladen vliegtuigen. Tijdens het opstijgen hadden deze toestellen van de Luftwaffe – in het begin voornamelijk Heinkels 111 – problemen met het snel genoeg hoogte winnen, zodat de kans niet denkbeeldig was dat zij met deze ‘obstakels’ in aanraking zouden komen. Zo’n aanvaring zou catastrofaal zijn. Ook bij het landen tijdens nachtelijke uren konden woningen en bomen dicht bij het vliegterrein gevaarlijk zijn.

Batenburglaan, Postweg en Banningstraat

Theehuis Soesterdal

De eerste bouwwerken die moesten verdwijnen, waarschijnlijk al in de loop van de zomer van 1940, waren het Theehuis Soesterdal op Batenburglaan 15 en de andere woningen langs deze ‘laan’: het dubbele huis dat bakker Piet van Angeren ongeveer in 1930 had laten bouwen (de nummers 1 en 3), het huis van Mozes Bamberg naast Theehuis Soesterdal (nummer 19) en dat van Martinus Scheffer (nummer 21).

Spoedig volgden de twee dubbele woningen voor onder-officieren op de Banningstraat (nummers 15 t/m 21). J.J. Brouwer van nummer 21 verhuisde in juni 1940 naar Zeist. J.H. Oorthuijs van het Christelijk Militair Tehuis met woning op nummer 13 verhuisde eerst naar Ons Belang en daarna naar Zeist. Eigenaar Piet Wijman van Café Sport aan de andere kant van de weg (nummer 66, kort daarvoor nog nummer 40) moest ook weg. 

Batenburglaan 19 van Mozes Bamberg en auto van Gerard Spaan

Tevens werden afgebroken het dubbele pand op Postweg 109/111, het huis er naast van Alexander Knoops op nummer 107 en de plaggenhut van zijn moeder daar naast op nummer 101. 

Schoolweg (nu Sterrenbergweg), Schooldwarsweg en Sportweg

Op de Schoolweg verdween de dubbele woning met de nummers 22 en 22A die pas ongeveer 8 jaar oud was. Op 22A woonden Siem van Bergenhenegouwen en zijn zuster Kee.

Dit waren de laatste woningen op de Schoolweg, vlak tegen het vliegveld – 1937 J Schalk , G Vermeulen, De dubbele woning waar links broer en zus Van Bergenhenegouwen woonden.

De plaggenhut van Van Dijk op nummer 24 verdween eveneens. Aan de andere kant van de Schoolweg stond slechts één huis, van de weduwe Helsdingen. Ook dat moest het veld ruimen. Op de Schooldwarsweg werd het driedubbele blok met de nummers 4, 6 en 8 gesloopt. Echter, op luchtfoto’s van 1944, zelfs nog op 15 augustus, stonden deze woningen er nog! Successievelijk kregen de overige woningen tussen Café Sport en de Postdwarsweg bezoek van slopers, de nummers 68 (eerder 42) waar toen metselaar Teus de Bruin woonde, tot en 78 (eerder 52), waar het garagebedrijf van A.J.J. van Marle was gevestigd. De plaggenhut (of zeer primitieve boerenhuisje) van A. Nesselaar op nummer 68 (eerder nummer 30) moest plaats maken voor het wachtgebouw van de Duitsers dat Banningstraat 70 werd. De woningen op de Sportweg dichtst tegen het vliegveld waren spoedig daarna aan de beurt, de nummers 1 t/m 5. Het duurde enige tijd totdat de resterende huizen op de Sportweg (nummers 7 t/m 9), de dubbele woning op de Sportdwarsweg (nummer 11 en 13) en de drie huizen op de Verlengde Tempellaan ten prooi vielen aan de slopershamers.

Sportweg woning familie Koning

Per straat verdween dit aantal huizen:

Batenburglaan 5, Banningstraat 12, Postweg 3, Schoolweg 3, Schooldwarsweg 3, Sportweg 7, Verlengde Tempellaan 3, Paltzerweg 1. Totaal 37 woningen, waaronder een restaurant met luchtvaarttentoonstelling (Theehuis Soesterdal) en het Chr. Militair Tehuis. Tevens drie bewoonde plaggenhutten.

Min of meer aan de andere kant van het vliegterrein, op de Hertenlaan in Den Dolder, werd het huis van de fam. Schaafsma afgebroken – waarschijnlijk pas rond 1944.

Een belangrijk deel van Soesterberg-Noord werd aldus door de Duitse bezetters moedwillig, en voor een gedeelte zelfs onnodig met de grond gelijk gemaakt.

Andere ‘hoogbouw’ die de mannen van de Bauleitung gevaarlijk achtten voor de bommenwerpers, waren de toren van de R.K. Kerk en de watertoren van de Johannes Stichting (het huidige Abrona). Deze werden omstreeks 1943 afgebroken. En uiteindelijk werden ook veel boomtoppen afgezaagd. Dit gold voor de prachtige bomen langs de Rademakerstraat en een aantal andere bomen, onder meer op het terrein van de Oude Tempel en de zeer oude lindeboom op het erf van Manus van Burgsteden.

Johannesstichting, de toren deed dienst als watertoren – op last van de Duitsers afgebroken.

De in juli1938 onder veel belangstelling onthulde Vlaggenstoel bij de inrit naar het vliegkamp (een geschenk van de burgerij aan de Luchtvaart Afdeling t.g.v. het 25-jarig bestaan) werd ook met de grond gelijk gemaakt. Zo ook het zuiltje van natuurstenen dat op 16 september 1938 tegenover Theehuis Soesterdal werd onthuld door burgemeester Visser. De ambtswoning van de commandanten even verderop, op Paltzerweg nummer 1 eveneens. De stalen hangar 23 die daar vlak naast stond werd afgebroken en opnieuw opgezet aan de overkant van de Banningstraat, dicht tegen het Soester Hoogt aan (de betonnen vloer ervan ligt daar nog altijd).

Op de Fliegerhorst zelf sneuvelden slechts enkele hangars als gevolg van bombardementen door de geallieerden. De drie hangars vlakbij de Hertenlaan die pas in 1939 klaar waren gekomen, werden verplaatst naar het terrein van de Kela (Kriegs Einsatz Lager) langs de spoorlijn op de Vlasakkers, vlakbij Amersfoort.

Luchtfoto Soesterberg, alles onder de rode stippellijn werd door de Duitsers gesloopt en bij de vliegbasis getrokken

Vrijwillige verhuizingen

Diverse gezinnen verlieten in de loop van 1940 Soesterberg op eigen initiatief, met name diegenen die tamelijk dicht in de buurt van het vliegveld woonden. Vooral van de Postweg, de Banningstraat en de Lt. Koppenlaan: kapitein G.A. Koppen van Banningstraat 51 naar Bloemendaal, kapitein J.L. Zegers van Banningstraat 49 naar Amersfoort en garagehouder L. Zwaal tegenover hem naar Bosch en Duin. P. Bakker en H. Raat van de Postweg naar Zeist, J. Koens naar Soest. Maar ook anderen trokken weg, zoals fabrikant C. van der Donk (naar Soest) en de arts van het vliegkamp J.E. Brouwer (september 1940 van Kampweg 44 naar De Bilt). Diverse leegstaande huizen, vooral op de Lt. Koppenlaan, werden overgenomen door Duitsers of door Duitsgezinde Nederlanders die naar Soesterberg trokken om voor de bezetters te werken.

Wat er in april 1945 verder nog was overgebleven op het vliegkamp, waaronder het mooie Hoofdgebouw (‘Bureelgebouw’) uit 1919, werd de laatste weken voor de bevrijding door de Duitse Sprengkommando’s systematisch opgeblazen. Aan de houten hangar 18 en de tamelijk beschadigde stalen hangar 2 kwamen zij kennelijk net niet toe. Ook de gedenknaald bleef staan, te midden van de puinhopen. Leden van de verzetsbeweging konden voorkomen dat het Wehrmachtsheim aan de Kampweg werd opgeblazen door in het geheim de springstoffen te verwijderen.

Na de vernielingen van de Duitsers op vliegbasis Soesterberg staat het Monument nog fier overeind

Het aantal woningen dat in Soesterberg verloren ging als gevolg van bommen of van bombardementen viel erg mee in vergelijking met de andere dorpen die aan het vliegkamp grenzen, Huis ter Heide, Bosch en Duin en Den Dolder.

De enige bouwsels die rechtstreeks door het oorlogsgeweld in een puinhoop veranderden, waren op 15 november 1940 het huis met winkel van slager R.J. van Lierop (Postweg 39). Het huis van vliegtuigmaker L. van Wiggen op Postweg 37 werd wegens de opgelopen schade op 15 november 1940 afgebroken. Hij verhuisde met zijn gezin naar Zeist.

Postweg, woning van Lierop

Dat van bakker Piet Majoor op Postweg 41 werd hersteld. Hij kreeg een nieuw pand op de Rademakerstraat. Op zondag 3 september 1944 werd de woning op Lt. Koppenlaan 3 (toen waarschijnlijk bewoond door A.Ch. Schenk) totaal vernield en het primitieve groentewinkeltje met woonhuis van J.W. Lakerveld op Banningstraat 96. Tevens het huis van imker W.H. van de Broek op Amersfoortschestraat 43, waar toen de familie Van de Belt woonde. In totaal verloren door bommen vier civiele Soesterbergers het leven.

Het is toch wel vreemd dat tijdens de oorlogsjaren slechts vijf woningen door luchtaanvallen werden vernield, terwijl 37 woningen op last van de Duitsers verdwenen.

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Reacties Beschermd door WP-SpamShield voor WordPress