SPEEK & MULLER

Mercedes-Benz vrachtwagens

Amersfoortsestraat 22 Soesterberg

Autobusondernemer Jan Leguit liet in 1927 op de hoek van de Amersfoortsestraat en de Richelleweg een grote garage bouwen. (afb. 1).

De garage van Leguit met twee bussen van het merk White

Deze werd vanaf 1946 gehuurd door de uit Amsterdam afkomstige compagnons Martinus Speek en Izaak Muller. Voor Mercedes-Benz hadden zij al sedert het midden van de jaren ’30 gewerkt. Op verschillende manieren gingen zij nu in Soesterberg optreden als een verlengende arm voor deze fabriek.

DIK TOP

Geboren 21 januari 1940

Soesterberg

Dik Top

Auteur van o.a. de volgende boeken,

 -SOESTERBERG VAN TOEN TOT NU

 -EEN EEUW VLIEGKAMP EN DORP SOESTERBERG

-SOESTERBERG ONS DORP

Muller                                                                                                                                                 Izaak Jan Muller (roepnaam Jan) kwam ter wereld in Amsterdam op 8 april 1893. In 1913 was hij korporaal bij de Infanterie. Na een baan op het secretariaat van de Gemeente Amsterdam werd hij afdelingschef van de Bataafsche Import Mij. Vervolgens was hij vertegenwoordiger van een reclamebureau. Hij woonde in de hoofdstad op verschillende adressen. Vanaf juli 1947 op Nassaukade 134 I. (noot 1) Op 5 januari 1948 werd hij in Soest ingeschreven op Kerkstraat 19.

Paspoort aanvraag van Martinus Speek 18 aug. 1942

Speek                                                                                                                                          

Martinus Speek werd in Amsterdam geboren op 25 juli 1913. Op de ambachtsschool werd hij opgeleid tot bankwerker. Hij ging werken als automonteur.  Op zijn paspoortaanvraag van augustus 1942 staat zijn adres Hoofdweg 346hs in Amsterdam.

(afb. 2) Vanaf januari 1946 woonde hij op Borssenburgplein 9hs. In Soest werd hij ingeschreven op 17 december 1949 met als adres Amersfoortsestraat 72 in Soesterberg. (noot 2)

Speek & Muller in Soesterberg                                                      De compagnons waarvan Muller 20 jaar ouder was dan Speek, vestigden in 1946 de firma Speek & Muller in de autobusgarage van Jan Leguit, die zij huurden. De Dump in Soesterberg stond in deze tijd vol met afgedankte Engelse en Amerikaanse legerauto’s. De jonge Soesterbergse firma kocht daar bij Het Rijk onder meer diverse grote Amerikaanse Macks, die na een grondige opknapbeurt en na te zijn gespoten in een civiele kleur werden doorverkocht. In een vroeg stadium adverteerden ze tevens als carrosseriebedrijf. Daarnaast voerden ze service uit op brandstofpompen en remmen van het merk Bosch. Naast deze werkzaamheden begonnen de compagnons met de revisie van dieselmotoren voor het merk Mercedes-Benz. In 1951 werden ze daarnaast dealers voor Mercedes bedrijfsauto’s. De busgarage werd in deze tijd overgenomen van Leguit, die bezig was zijn bedrijf naar Glanerbrug bij Enschede over te brengen, maar uitbreiding was ook nodig. Achter de garage werd najaar 1951 een werkplaats gebouwd die precies even groot was, 26 x 22 meter. De benzinepomp die Leguit voor zijn garage had laten plaatsen was er nog. Deze mochten ze blijven gebruiken mits de nieuwe veiligheidsmaatregelen die de Gemeente Soest had opgelegd werden nagevolgd. Het aantal werknemers liep op tot 16 man. Voordat Leguit voorgoed naar Glanerbrug vertrok, leverden zij hem een bus van Mercedes, maar de carrosserie daarvan was niet door Speek & Muller gebouwd.  

Voor de grondige revisie van dieselmotoren – niet alleen van personen- en vrachtauto’s, maar ook van schepen en hijskranen – hadden Speek & Muller een cotter-machine waarmee de uitgeslepen cilinders werden vergroot, een hoonmachine voor de polijsting van de cilinderbinnenkant en een 30-tons pers waarmee de cilinders van bussen werden voorzien.      

Assemblage van Mercedes-Benz vrachtauto’s                                                                Begin jaren ’50 golden hoge importheffingen op complete vrachtwagens uit het buitenland. Het tarief voor losse auto-onderdelen was veel lager. Het gevolg was dat de meeste importeurs er voor kozen de vrachtwagens in Nederland te (laten) assembleren. N.V. A.G.A.M. in Amsterdam, die importeur (meestal vermeld als importrice) was van Mercedes-Benz, gaf om deze reden Speek & Muller de opdracht dit werk voor deze fabriek uit te voeren. Sindsdien kwamen elke week onderdelen met vrachtwagencombinaties in zogenoemde Completely Knocked Down (CKD)-pakketten uit Mannheim in Soesterberg aan. In het begin ging het om het eerste na-oorlogse model van Mercedes-Benz, de 4,5 tons L 312. In de loop van een week werden ze in een serie van acht gemonteerd in de hal van Speek & Muller. De frames en assen waren gespoten in een ossenbloedkleur. De cabines werden geleverd met beglazing, dashboard met bedrading en het verdere interieur. Van buiten waren ze bespoten in een grijze grondlak.   De Soester Courant publiceerde op 26 februari 1952 een uitgebreid artikel over Speek & Muller. Dit werd besloten met de opmerking dat er een Mercedes-sportwagen stond waarin een vrachtauto-dieselmotor was gemonteerd – een novum voor ons land.  In 1953 adverteerden Speek & Muller met dieselmotoren en reparaties, en wagens uit voorraad leverbaar. Tel. K3403-327. (afb. 3)

Nieuwe uitbreidingen    

Borne eerste steen gelegd door zoon Roland

                                                                                  In Borne in Overijssel lieten Speek en Muller in 1956 een nieuw gebouw opzetten. Dit werd vermoedelijk hun eerste filiaal. De Eerste Steen daar werd in augustus gelegd door Roland Martinus, de ruim twee jaar oude zoon van Speek. Senior assisteerde hem hierbij. (afb. 4 en afd. 5) Het adres van dit bedrijf werd De Bieffel 7-9. In Soesterberg werd de assemblage van een serie van 8 vrachtwagens een keer gefotografeerd.  (afb. 6 en afb. 7) De 1100ste vrachtwagen van het type L 312 werd eind 1956 door de firma geleverd. (afb. 8) Deze foto werd waarschijnlijk niet in Soesterberg gemaakt.                                                                                   

Sommige afnemers kochten een vrachtwagen zonder stuurhuis. Dat lieten ze dan bouwen bij een carrosseriefabriek die een grotere keuze kon aanbeiden dan Speek & Muller. In deze tijd werd meerdere keren per advertentie om geschoold personeel gevraagd: 1e monteurs, 2de monteurs, hulpmonteurs en leerling monteurs. Tevens monteurs voor de assemblage-afdeling.  In Soesterberg werd in 1957 een grote showroom gebouwd tegen de voorkant van de oorspronkelijke busgarage, die ook weer dezelfde oppervlakte had als het oorspronkelijke gebouw, 26 x 22. (afb. 9

De nieuw aangebouwde showroom aan de Amersfoortsestraat

Er werd regelmatig geadverteerd. Advertentie van 1957 <Official dealer Mercedes Benz bedrijfswagens, experts dieselmotoren, reparatiebedrijf. Bezoekt de stands 1 en 2.> In november adverteerden ze met een tentoonstelling van nieuwe vrachtwagens. Ze waren in deze tijd alleenvertegenwoordigers voor Mercedes in Utrecht, Gelderland en ’t Gooi. (afb. 10)      

Advertentie Telegraaf 1957
oude brandweerauto gekocht door Speek & Muller om te restaureren, is er nooit van gekomen, brandweerauto oorspronkelijk afkomstig uit Breda

Schuin achter het bedrijf was de fabriek Tempo van Kochheim die daar met als adres Amersfoorts(ch)estraat 24 sinds 1937 onder meer transportbanden produceerde. Nadat dit bedrijf in 1956 failliet was verklaard, werd de grote hal van Tempo door Speek & Muller voorjaar 1958 overgenomen en in november 1958 dat jaar in gebruik gesteld. Deze had een oppervlakte van 600 m2 meter met een gemiddelde hoogte van 5,75 meter. Daardoor konden in plaats van acht elke week twee keer zoveel vrachtwagens worden afgeleverd. Kadastraal was dit Sectie E nr. 2264. Naast de garage van Speek & Muller stond enige tijd een oude brandweerauto geparkeerd. Deze Daimler DC3 dF was in 1921 gekocht door de Gemeente Breda en deed later dienst in Roosendaal, met het nummerbord N-46158. De banden waren massief en de radiateur van koper. (afb. 11) Het zal de bedoeling zijn geweest deze oldtimer te restaureren, maar dit gebeurde hoogstwaarschijnlijk niet. Deze unieke auto verdween spoorloos.

Meer verscheidenheid in aanbod                                                                                              Vanaf 1959 werden in Soesterberg ook de nieuwe modellen van Mercedes Benz L 321, L 322 en L 327 gemonteerd. Later eveneens de modellen L 328 en L 338 met motoren van 140 pk. Er waren toen tussen de 40 en 50 werknemers, die vaak ’s avonds extra uren draaiden. Door de importeur werd nauwelijks ruchtbaarheid gegeven aan de assemblageactiviteiten in Soesterberg. Mercedes Benz adverteerde in deze tijd ook met de modellen L 319 en L 319D, maar deze werden misschien niet in Soesterberg geassembleerd.

Filialen                                                                                                                                       

In deze tijd verschenen weer enige aankondigingen in de kranten. In februari 1959 werd met een advertentie bekend gemaakt welke filialen Speek & Muller hadden. Naast Borne werden Ittersum bij Zwolle, Arnhem, Barneveld, Tiel (Lingeweg 4) en Utrecht vermeld.    

Inkrimpingen – over naar tweedehands personenauto’s                                                        Eind jaren ’50 kwam er als gevolg van de E.E.G. verandering in de importtarieven, waardoor het samenstellen van vrachtwagens in Nederland niet meer nodig was. Als gevolg daarvan werden enige filialen van Speek & Muller van de hand gedaan.                                                             Izaak Muller overleed in Soest op 27 december 1960, 67 jaar oud. De firma ging nog even onder dezelfde naam verder, maar Speek moest een ander been vinden om op te staan. Hij en zijn vrouw hadden een zoon van 6 jaar. (afb. 12)

Successievelijk kwam de verkoop van tweedehands auto’s van allerlei merken op gang. Dit liep aanvankelijk hoopvol. Vanaf mei 1965 werd de Soesterbergse firma vermeld bij de dealers van SAAB – van onder meer hun model 96V4. Tevens werd in 1966 door Speek diverse malen geadverteerd met AUSTIN.    

Alleen Speek                                                                                                                                    

In deze periode werd de firmanaam Speek’s Automobiel Maatschappij N.V. Het adres werd toen vermeld als Amersfoortsestraat 22-24, tel. 03463-1327. Voor het filiaal in Tiel werd nog in maart 1968 geadverteerd met gebruikte auto’s. Advertenties voor Soesterberg in november 1970 luidden: OCCASIONS CENTRE, Amersfoortsestraat 24 tel. 03463-1568. Dit was op het vroegere adres van de Tempo-fabriek.                                                                                                         Sindsdien ging de ontwikkeling van het bedrijf snel – misschien te snel. Op 27 november 1971 verscheen een advertentie dat de firma de grootste showroom had van heel Nederland. (afb. 13)

advertentie in de telegraaf grootste occaision centrum
advertentie in de telegraaf grootste occaision centrum

Er werden wel rond de honderd ‘occasions’ aangeboden. Ondanks deze optimistische superlatieven hield het bedrijf in 1972 op te bestaan. Speek woonde waarschijnlijk tot deze tijd op Amersfoortsestraat 72. Daarna verhuisde hij naar Jagersdreef 86 in Driebergen, waar hij op 24 oktober 1977 overleed.

OPVOLGERS OP DEZE LOCATIE  

Nadat Speek verdween vestigde zich hier P. van Heugten met KELA Woninkrijk en KELA Tapijtrijk, aanvankelijk in de voormalige showroom van Speek. (afb. 14) Deze werd na enige tijd uitgebreid. In 1976-’77 werd alles afgebroken en kwam er een geheel nieuw en veel groter winkelbedrijf. (afb. 15)

TIFF FILE

Later vestigde zich hier Van Reeuwijk met meubels. (afb. 16) Vervolgens kwam MOBELL. (afb. 17)  Uiteindelijk ROOBOL-badkamersale op de hoek met nummer 22. (afb.18) En er naast KWANTUM op nummer 24. (afb. 19)

Achter tegen ROOBOL werd een filiaal van LEEN BAKKER met meubels en accessoires ingericht, adres Richelleweg 1B. Daarnaast was enige tijd een winkel met de naam I-KOOK, de keuken voor iedereen. Aan het einde van het gebouwencomplex kwam omstreeks 2010 een grote winkel met tweedehands artikelen. Deze droeg de naam  KRINGLOOP SIMPEL, en ook EURO KRINGLOOP – Richelleweg 1A. Al deze bedrijven draaiden door tot in de zomer van 2021. Er kwam echter een abrupt einde aan dit winkelcentrum buiten de kom van Soesterberg. Midden op de dag op 21 juli brak er een brand uit bij een van de garageboxen op het terrein. Deze verbreidde zich snel. Ondanks de inzet van meerdere brandweerkorpsen ging alles in vlammen op. (afb. 20)

Noot 1. Izaak Muller trouwde in Haarlem op 30 oktober 1919 met Christine Maria Limbach die aldaar was geboren op 8 juni 1894. In april 1956 verhuisde hij naar Van Lenneplaan 5C in Soest. – Een mej. M.P. Muller was in 1934 pensionhoudster op Amersfoortsestraat 72, het adres van Martinus Speek jaren later. Was zij een familielid van Izaak Muller?

Noot 2. Martinus Speek trouwde op 15 december met Alida Nancy Johanna van Schaik, die op 16 maart 1912 was geboren. Ze kregen één zoon, Ronald Martinus die op 21 april 1954 werd geboren.

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.