(auteur Dik Top)
Aan de Amersfoortsestraat in Soesterberg ligt een landgoed dat een bijzondere plaats inneemt in de lokale geschiedenis: Egghermonde. Wat tegenwoordig een statige villa is, kent een lange en bewogen voorgeschiedenis die teruggaat tot het begin van de negentiende eeuw. Het verhaal van Egghermonde is er een van branden en wederopbouw, van welgestelde families, luchtvaartpioniers en oorlogsjaren – een spiegel van ruim een eeuw maatschappelijke ontwikkeling.
Bloemheuvel: de oorsprong van het landgoed
Lang voordat Egghermonde werd gebouwd, stond op deze plek de boerenhofstede Bloemheuvel. Deze hoeve werd vermoedelijk kort na 1800 opgericht en groeide in de loop van de negentiende eeuw uit tot een aanzienlijk landbouwbedrijf.
Opmerkelijk is dat Bloemheuvel niet alleen een agrarische functie had. In 1854 wordt in een advertentie melding gemaakt van een koffiehuis op het landgoed, met een paardenstalling die plaats bood aan maar liefst 250 paarden. Dit wijst op een belangrijke rol als pleisterplaats langs doorgaande routes.
Het landgoed wisselde meerdere malen van eigenaar. In 1867 kwam het in handen van houthandelaar Frans van Wijnen. Ondanks investeringen en herbouw werd Bloemheuvel herhaaldelijk getroffen door rampspoed. In 1886 ging de hoeve vrijwel volledig in vlammen op, en nog geen vijf jaar later, in 1891, werd zij opnieuw door brand verwoest. Ook in 1911 sloeg het noodlot toe toen een blikseminslag de boerderij voor de derde maal in de as legde.
Tussendoor kende Bloemheuvel ook andere functies. Zo werd het begin twintigste eeuw gebruikt als gezondheidskolonie, waar stadskinderen enkele weken verbleven om aan te sterken in de frisse lucht van de Utrechtse Heuvelrug.
Na de brand van 1911 werd het terrein uiteindelijk verkocht en opengesteld voor nieuwe ontwikkelingen. Daarmee kwam een einde aan ruim een eeuw Bloemheuvel.
De komst van de familie Van Steijn-Dorrepaal
In 1914 begon een nieuw hoofdstuk toen het terrein werd aangekocht door Elisabeth Jacoba Christina van Steijn-Dorrepaal. Zij was afkomstig uit een vermogende familie met wortels in Nederlands-Indië. Haar vader had fortuin gemaakt met de handelsonderneming Dorrepaal & Co, die actief was in onder meer koffie, tabak en suiker.
Als weduwe van marineofficier Gerard Henri van Steijn liet zij op het terrein een villa bouwen: Egghermonde. Het ontwerp was van architect C. Sweris uit Baarn en het huis werd gesitueerd op een ruim perceel met een lange oprijlaan vanaf de rijksweg.
De bouw van Egghermonde hing nauw samen met haar zoons, die beiden actief waren in de beginnende luchtvaart. Zij behoorden tot de eerste generatie Nederlandse vliegers en volgden hun opleiding in Frankrijk. Het vooruitzicht dat zij in Soesterberg – nabij het militaire vliegveld – gestationeerd zouden worden, speelde waarschijnlijk een rol bij de keuze voor deze locatie.
Het leven van Elisabeth van Steijn-Dorrepaal werd echter overschaduwd door tragische gebeurtenissen. Haar zoon Leo overleed in 1914 in Frankrijk, vermoedelijk door zelfdoding. Slechts twee jaar later kwam ook haar andere zoon Henri om het leven in de Verenigde Staten. Deze verliezen maakten een abrupt einde aan de plannen die zij voor haar gezin had gekoesterd.
Hoewel zij zich in 1916 in Soesterberg vestigde, verbleef zij er slechts enkele jaren. In 1919 keerde zij terug naar Den Haag, waar zij in 1927 overleed.
De familie Tetrode: Egghermonde als buitenplaats en woonhuis
Omstreeks 1920 werd Egghermonde gekocht door mr. Pieter Johan Conrad Tetrode, een vooraanstaand bankier en directeur van De Nederlandsche Bank.
Aanvankelijk gebruikte hij het landgoed als buitenverblijf, maar na zijn pensionering in 1934 vestigde hij zich er permanent met zijn gezin. Het landgoed kreeg in deze periode zijn karakteristieke uitstraling, met bosaanplant, lanen en een imposante oprijlaan.
Tetrode was niet alleen actief in de financiële wereld, maar ook maatschappelijk betrokken. Hij speelde een rol in lokale politiek en nam deel aan diverse commissies en organisaties.
Het landgoed werd omringd door uitgestrekte beplanting, waaronder een brede strook met Amerikaanse eiken en tamme kastanjebomen. Deze bomenrij zou decennialang een herkenbaar element in het landschap vormen en geliefd zijn bij de jeugd van Soesterberg.
Egghermonde in de Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Duitse bezetting kreeg Egghermonde een belangrijke publieke functie. In het koetshuis werd de Luchtbeschermingsdienst (LBD) gevestigd, evenals de brandweer. Het terrein fungeerde als centraal punt voor noodhulp, distributie en organisatie van civiele bescherming.
Daarnaast vonden er uiteenlopende activiteiten plaats:
- uitgifte van voedsel en warme maaltijden
- inzameling van metalen
- verstrekking van vitaminepreparaten
- EHBO-oefeningen
Ook werd Egghermonde gebruikt door Duitse militaire autoriteiten. Uiteindelijk verliet de familie Tetrode tijdelijk het landgoed, terwijl zoon Piet vermoedelijk ter plaatse bleef.
Deze periode markeert een ingrijpende verandering in het gebruik van het landgoed: van privé buitenplaats naar een plek met een belangrijke rol in de lokale oorlogsorganisatie.
Naoorlogse ontwikkelingen en strijd om de grond
Na de oorlog bleef Egghermonde in bezit van de familie Tetrode. Tegelijkertijd veranderde de omgeving ingrijpend. De groei van Soesterberg en de behoefte aan woningbouw zorgden voor druk op het landgoed.
In de jaren vijftig en zestig ontstonden plannen om delen van het terrein te ontwikkelen. Dit stuitte echter op verzet van zoon Piet Tetrode, die weigerde grond te verkopen. Pas na zijn overlijden in 1973 kwam er beweging in de situatie.
De daaropvolgende jaren werden delen van het voormalige landgoed bebouwd, al bleven grootschalige plannen beperkt door onder meer geluidscontouren van het nabijgelegen vliegveld.
Verval en restauratie
In de jaren zeventig en tachtig raakte Egghermonde in verval. De villa stond deels leeg en werd overwoekerd door klimop. Pogingen tot verkoop verliepen moeizaam.
Pas na 1988 kwam daar verandering in, toen nieuwe eigenaren het landgoed kochten en begonnen met een ingrijpende restauratie. In de jaren negentig werden aanvullende werkzaamheden uitgevoerd, waaronder het vervangen van kozijnen in verband met geluidsoverlast van het vliegverkeer.
Dankzij deze inspanningen is Egghermonde behouden gebleven als historisch waardevol gebouw. Tegenwoordig verkeert de villa weer in goede staat en maakt zij deel uit van het beschermd erfgoed.
Een landgoed met blijvende betekenis
Egghermonde is meer dan een villa; het is een plek waar verschillende tijdlagen samenkomen. Van agrarische oorsprong tot villabouw, van koloniale rijkdom tot luchtvaartgeschiedenis, en van oorlogsjaren tot moderne restauratie.
Het landgoed weerspiegelt de ontwikkeling van Soesterberg zelf: van landelijke nederzetting tot een gebied met militaire, maatschappelijke en woonfuncties.
Wie vandaag langs de Amersfoortsestraat rijdt, ziet misschien slechts een statige villa verscholen tussen het groen. Maar achter die gevel schuilt een verhaal van meer dan twee eeuwen – een verhaal dat nauw verweven is met de geschiedenis van Soesterberg en zijn bewoners.
